Metodoloji
Nasıl sayılır, nasıl çıkarılır ve ne kadar yanılır? Bu sayfa pazarlama değil, ölçüm raporudur; hata payları dahil her şey burada açıktır.
İki tür bilgi var ve ikisi aynı şey değil
- Yapısal katmanlar (silah, dış yardım, diplomasi, tahıl, kablo...): resmi ve açık veri setlerinden otomatik derlenir ya da kamu kayıtlarından elle küratörlüdür. Her katmanın kaynağı, yılı ve lisansı veri sayfasında tek tek yazar. Uydurma bağlantı yoktur; kaynağı olmayan bağ yayınlanmaz.
- Olaylar ve radar ("olay radarı", "bu hafta hareketlenenler", ton skorları): gerçek haber başlıklarından algoritmayla, otomatik çıkarılır. Bu çıkarım hata payı taşır ve arayüzde her zaman "haberlerden otomatik çıkarıldı" etiketiyle gezer. Resmi veri değildir, motor tahminidir.
- Göç ayrı tutulur: mülteci hareketi bir ülkenin diğerine yaptığı seçilmiş bir eylem değil, yapısal bir sonuçtur; onu yönlü bir "şu ülke şuna gönderdi" oku olarak çizmek yanlış olur. Bu yüzden göç başlıklarından ok üretilmez; göç yalnızca kaynaklı bir haber listesi olarak durur.
Motor nasıl çalışıyor?
Olay çıkarımını büyük dil modeli olmadan, tümüyle deterministik bir motor yapar: aynı başlık her koşuda aynı sonucu verir. Motor üç adımdan oluşur: aktör tanıma (ülke adları, başkentler, liderler, halk adları), olay kodlama (siyaset biliminin CAMEO şeması; her olay tipi −10 çatışma ile +10 işbirliği arasında bir skor taşır) ve yön çözümü (özne-nesne, pasif çatı, bağlaç grupları). Motor emin olmadığı başlığı kodlamaz; eksik bırakmak yanlış iddiaya tercih edilir.
Ne kadar yanılıyor? (Ölçülmüş, 13 Temmuz 2026)
- Kapsam: motor, işlediği İngilizce başlıkların yaklaşık %30'unu güvenle olaya çevirebiliyor; bunların da güven eşiğini geçen kısmı, yani başlıkların ~%13'ü, küreye ok olarak çizilir. Yani "her gün okunan binlerce başlık"ın hepsi küreye düşmez; yalnızca motorun emin olduğu, kaynağı tıklanabilir bir azınlık düşer. Gerisi bilerek boş bırakılır; radar eksik olabilir ama uydurmaz.
- Doğruluk: küreye yalnızca yeterli güven eşiğini geçen bağlar çizilir. Gösterilen bağlardan rastgele çekilen örneklemler elle denetlendiğinde çoğunluğu doğru yön ve doğru bağlamla çıkıyor; ölçüm örnekleme göre kabaca %70–85 aralığında ve motor sıkılaştıkça yükseliyor. Kalan hatalar tipik olarak yanlış yön, mekân ülkesinin taraf sanılması ya da başlığın ikincil bir kelimesine takılma. Her bulunan hata kalıbı motora yeni bir kural olarak geri döner. Kusursuz değildir; ama tek bir okun bile arkasında gerçek bir başlık vardır. Kaynağına tıklayıp kendin okuyabilirsin. İddia değil, kanıt sunar.
- Hikaye birleştirme (ML): aynı hikayeyi farklı kelimelerle yazan başlıkları bir sinir ağı kodlayıcısı eşler. Eşik değeri his ile değil ölçümle seçildi; ölçülen yanlış birleştirme oranı %0.35. Model hiçbir aşamada metin üretmez: yalnızca gerçek başlıkları seçer ve gruplar. Eğitim verisini de motorun kendi kodlamaları üretir; elle etiket ve dış servis yoktur.
- Tazelik: bağlar yalnızca güncel başlıklardan kurulur; son altı ayın dışında kalan haberler ilişki üretmez, çünkü bu bir güncel ilişki küresidir. Aynı olayı birden çok kaynak yazdıysa tekilleştirilir; kaynaklar yönde çelişirse çoğunluk esas alınır.
Bu sayılar motor her önemli değişiklik geçirdiğinde yeniden ölçülür ve bu sayfada güncellenir. Sayfanın en altındaki sürüm etiketi hangi sürümü okuduğunu gösterir.
Asla yapılmayanlar
- Veri uydurmak. Kaynağı olmayan bağ, doğrulanamayan sayı, üretilmiş cümle yayınlanmaz.
- Modelle metin üretmek. Okuduğun her başlık gerçek bir yayın organının başlığıdır ve kaynağına tıklayarak gidebilirsin.
- Motor tahminini resmi veri gibi sunmak. Otomatik çıkarılan her şey etiketlidir.
Asıl iş, neyin çizilmediğinde saklı
GDELT gibi dev olay veritabanları saniyede binlerce satır üretir; ama o satırların çoğu bir insan için okunamaz, çünkü kimse hangisinin yanlış olduğunu söylemez. Bu motorun asıl değeri bağ kurmak değil, emin olmadığı bağı reddetmek. 60'tan fazla kural yalnızca "bunu çizme" der. Örnekler, hepsi gerçek başlıklardan:
- "Almanya İsrail'e silah SATMAYACAK" → olumsuz cümle, ok çizilmez. (Ham motorlar bunu "satıyor" okur.)
- "Rusya'nın işgalinden bu yana..." → geçmiş referans, yeni bir işgal oku çizilmez.
- "Trump'ın Çin'in Venezuela yatırımını memnuniyetle karşılaması" → üçüncü ülke, ABD–Çin bağı değildir.
- "Almanya NATO görevi altında Türkiye'ye Patriot konuşlandırıyor" → müttefiki korumak, tehdit değil.
- "İran savaşı Brezilya ihracatını tehdit ediyor" → durum bir kurbanı vuruyor, İran Brezilya'yı hedef almıyor.
- Soru başlıkları ("Trump ticareti kesebilir mi?"), analiz yazıları, mekân ülkeleri ("Türkiye'de buluştular"), etiket yığınları: hiçbiri ok üretmez.
Amaç GDELT'i kapsamda yenmek değildir; o çok daha fazla olay yutar. Ama okunabilir, insanın kullanabileceği temiz başlık diliminde ir-globe bir oku yalnızca tam olarak hangi başlıktan geldiğini ve kimin kime ne yaptığını savunabildiğinde çizer. Ürünün sattığı şey kapsam değil, güvendir.
Modelin sınırları
- Oklar ahlaki bir yargı içermez. Bir silah transferi oku yalnızca "şu ülke şuna silah verdi" der; o transferin hukuka uygunluğu, insancıl hukuk (uluslararası hukuk, Silah Ticareti Antlaşması, devam eden bir UAD davası) açısından meşruiyeti hakkında hiçbir şey söylemez. Pozitif ton skoru "onay" değildir; sadece olayın işbirliği–çatışma ekseninde nereye düştüğüdür. Bağlamı kaynağa tıklayıp kendin değerlendir.
- Dünya ikili değildir; küre ikili çizer. Modern yaptırımlar, ittifaklar ve koalisyon eylemleri çoğu zaman çok taraflı ve kurumsaldır (BMGK, NATO, AB, G7). Bu küre ilişkiyi ülke→ülke oklarına indirger; "ABD ve müttefikleri" bir okta ABD olarak görünebilir, yalnızca bir uluslararası örgütün adına dayanan bir olay hiç görünmeyebilir. Bu, olay-verisi alanının bilinen bir sınırıdır ve burada da geçerlidir.
Düzeltme politikası
Yanlış kodlanmış bir olay, hatalı bir bağlantı ya da bayat bir kayıt görürsen hello@noseydewdrop.com adresine yaz. Doğrulanan hatanın kuralı motorda düzeltilir ve düzeltme en geç bir sonraki 6 saatlik veri koşusunda yayına girer; hatayı doğuran örüntü ayrıca test olarak eklenir ki bir daha yaşanmasın. Yayını etkilemiş önemli düzeltmeler bu sayfada duyurulur.